Kurutucu Akne Tedavileri
Sivilce tedavisinde bazen biz dermatologlar kurutucu akne tedavisi reçete ediyoruz.
Peki kurutucu akne tedavisi, yani oral izotretinoin kullanırken nelere dikkat etmeliyiz? Yan etkileri nelerdir?
Aklınızdaki, bugün merak ettiğiniz her şeyi A’dan Z’ye bu videoda konuşacağız, anlatacağım.
Merhabalar, ben Doktor Ezgi Özkur, dermatoloji uzmanıyım. YouTube kanalıma hoş geldiniz.
Bugün A’dan Z’ye kurutucu akne tedavilerini konuşacağız.
Neydi bunlar? Oral izotretinoin dediğimiz ilaçlar. Piyasa adları Aknetrent, Aknegen, Zoretanin. Şu an Roaccutane piyasada yok. O yüzden bu üç oral izotretinoin ilacı var.
Roaccutane Yasaklatıldı mı?
Bazen böyle dedikodular da duyuyorum.
Hayır. Aslında Roaccutane sadece piyasa şartlarından dolayı artık Türkiye’de distribütörlüğü bıraktı gibi düşünebilirsiniz. Piyasadan yoksa toplatılmadı.
Muadilleri de hâlâ aktif olarak kullanılıyor.
Burada önemli olan, dermatolog reçetesi ile satılıyor. Dermatoloji uzmanlarının takibinde tedavi yürütülüyor.
Akne Nasıl Oluşuyor?
Peki, akne nasıl oluşuyordan başlayalım.
Şimdi bu ilaçların nasıl ve ne işe yaradığını anlamak için önce akne, yani sivilcenin oluşumunu anlamak gerekiyor.
Sivilce nasıl oluşuyor?
Folikülde bozuk keratin üretiliyor. Yani yapış yapış bir keratin dokusu oluyor. Buna bağlı siyah nokta veya beyaz nokta dediğimiz oluşum oluşuyor.
Bu bölgede yağ salgısıyla birlikte büyük bir sivilce ve bu da kisti yırtarsa en son cildimizdeki savunma hücreleri gelip püstül dediğimiz, yani iltihaplı, irinli sivilce oluşumuna sebep oluyor.
Kurutucu Akne Tedavileri Ne Yapıyor?
Peki, kurutucu akne tedavileri ne yapıyor burada?
A vitamini türevi olan izotretinoin dediğimiz ilaç burada hem keratinin bozuk atılmasını engelliyor, hem antiinflamatuar etki göstererek lökositlerin gelmesini, savunma hücrelerinin gelmesini engelliyor, hem yağ salgısını azaltıyor hem de keratinizasyonu, cilt yüzeyini düzenliyor.
Yani aslında aknenin oluşumunun tüm basamaklarında etkili. O yüzden bu kadar etkili bir ilaç.
Çünkü benzoil peroksit dediğimiz şey işte sadece enfeksiyon kontrolünde etkili. Retinoidler topikal sürüldüğünde kist oluşumunda o kadar etkili değil.
İşte o yüzden oral izotretinoinler akne oluşumunun her basamağında çok etkili.
İzotretinoini Ne Zaman Kullanıyoruz?
Ne zaman kullanıyoruz biz?
Bir, en önemlisi, iz, çukur bırakma ihtimali olan sivilcelerde. Hatta şu an yayınların tamamında, rehberlerin tamamında iz bırakma riski olan aknelerde izotretinoin, kurutucu akne tedavileri birinci basamak tedaviler arasında.
İki, diğer tedavilerle, kremlerle veya antibiyotik tedavileriyle kontrol altına alamadığımız aknelerde kullanabiliyoruz.
Bu ilacı aslında başka şeylerde de kullanabiliyoruz.
Rozase tedavisinde, seboreik dermatit dediğimiz yağlı egzama tedavisinde dirençliyse hasta veya hatta dirençli yağlanmada bile düşük dozlarda tedavi kullanılabiliyor aktif olarak.
Burada önemli olan sadece tedaviyi dermatoloğunuzun önerdiği gibi kullanmanız.
İzotretinoin Tedavisinin Yan Etkileri
Peki, gelelim en önemli, en merak edilen şeye, yani yan etkileri.
Kısırlık yapar mı? Spor yapmama engel mi? Lazer epilasyon yaptırabilir miyim? Karaciğerimi bozar mı?
Benim hastalarımın temel olarak sorduğu sorular bunlar.
Aslında ilaç 1980’den itibaren piyasada kullanıma sunulmuş ve FDA’nın onayı var. Yani neredeyse 40 yılın üzerindedir kullanılan ve bilinen bir ilaç.
Tedavi Sırasında Kan Testleri
Tedavi süresi boyunca bazen ihtiyaç hâlinde her ay kan testleri istenebiliyor.
Ama mevcut rehberlerde şu an önerilen, tedavinin birinci veya ikinci ayında gençlerde bir test yapıp her şey normalse kan testlerini her ay yapmayı yavaş yavaş bırakıyoruz biz de. Çünkü böyle bir şey önerilmiyor.
Sadece evli çiftlerde gebelik riski varsa ayda bir Beta HCG dediğimiz gebelik testine bakıyoruz.
Çünkü ilaç kullanılırken asla ve asla gebe kalınmaması gerekiyor.
İzotretinoin ve Gebelik
Anne karnında büyüyen bebekte A vitamini türevlerinin tamamı teratojenik dediğimiz etkiye sahip.
Ne demek teratojenik?
Teratojenik, bebeğin büyümesinde gelişim geriliği yapması gibi düşünebiliriz.
Bu da çok riskli bir şey.
Zaten gebelik sırasında ilaç kullanılıyorsa mutlaka o gebeliğin erken dönemde sonlandırılması öneriliyor.
Bu konu çok önemli.
Özellikle hastalarımızı bu konuda çok iyi bilgilendiriyoruz ve tedaviden önce gebe kalmayacağına dair imzalarını alıyoruz.
Bu konu çok önemli.
İzotretinoin Kısırlık Yapar mı?
Belki “Kısırlık yapar mı?” sorusu zaten bu gebelikten kaynaklanan bir yanlış düşünce.
İlacın bilinen herhangi bir kısırlık yapma potansiyeli yok, kanıtlanmış.
Benim de kendi gözlemimde, yıllar içinde, 15 yıldır kullandığım hiçbir hastanın herhangi bir böyle bir problemini görmedim.
Ama zaten çalışmalarda da böyle şey bildirilmemiş.
Belki de gebe kalınmaması gereken bu dönemin olması, ilaçta böyle bir “Acaba kısırlık mı yapıyor?” algısı oluşturmuş olabilir.
Ya da beş yıl önce yapılan iki yayında AMH adlı kan değerinin yüksek çıkması, “Acaba yumurta rezervini mi azaltıyor?” sorusunu gündeme getirmiş.
Ama sonradan yapılan araştırmalar göstermiş ki AMH değeri ilacı bıraktıktan belli bir süre sonra genellikle normale dönüyor.
O yüzden şimdilik böyle bir endişeye sahip olmamıza lüzum yok.
Karaciğer Enzimleri ve Kan Değerleri
Tedavi devamında kan testlerini gerekli olduğunda istiyoruz.
Herhangi bir yükselme durumunda ama gençlerde AST, ALT dediğimiz karaciğer enzimlerinin yükselmesi çok sık gördüğümüz durumlardan değil.
Hasta karaciğer nakli veya aktif hepatit B, C geçiriyorsa da genellikle ilaç kullanımını tedavi sonuna kadar erteliyoruz.
Bunun dışında diğer hastalıklarla birlikte, hekimine danışarak kombine diğer ilaçlarla kullanabiliyoruz.
Hangi ilaçlarla kullanılmıyor?
A vitaminini kanda yükselten antibiyotik gruplarıyla kullanılması önerilmiyor.
Tedavi Süresini Nasıl Ayarlıyoruz?
Peki, tedavi süresini nasıl ayarlıyoruz?
Hastalar genelde bana bunu soruyor: “Hocam, kaç ay tedavi sürecek?”
İlacın dozunu kilogram başına 0,5’ten 1-1,5 miligrama kadar başlayıp, totalde kilogram başına 120-150 miligram olacak şekilde bir total doza ulaşana kadar sürdürebiliyoruz.
Yalnız hekimin inisiyatifine bağlı olarak bu süre daha da kısa olabilir veya daha da uzun gerekebilir.
Özellikle sık tekrarlayan kistik aknelerde bu süreyi uzatmamız gerekebiliyor.
Total dozu tamamlamış olmanın tekrarlama riskini azalttığı iki araştırmada gösterilmiş.
Bu nedenle mutlaka belli bir dozun üstünde kalmaya çalışıyoruz.
Bu da en az altı aylık bir tedavi gereksinimi gösteriyor.
Tedavi Altı Aydan Uzun Sürebilir mi?
Altı aydan uzun sürebilir mi?
Sürebilir.
Akne çıkışı devam ediyorsa veya tekrarlayan dirençli aknelerde bazen birinci yıla, ikinci yıla kadar, hatta düşük dozlarda kontrol altında tutmak için kullanabiliyoruz.
İlk Ay Sivilceler Artabilir mi?
Peki, en çok sorulan bir diğer soru:
“Hocam, kusturur mu?”
Kusturma, yani purge dediğimiz, ilk ay daha fazla çıkmasına sebep olma bazı hastalarda gerçekten çok şiddetli olabiliyor.
Daha şiddetli kistik aknesi olanlar, daha kızarık olanlar, akne şiddeti üç ve üzeri olan kişilerde atma dönemi, yani purge dediğimiz dönemin görülme sıklığı artıyor.
Bu kişilerde önden önlem olarak düşük miligramlarda kortizon kullanabiliyoruz belirli sürelerde.
Böyle bir risk olduğunda dermatoloğunuz planlayacaktır.
Endişe etmenize gerek yok.
Tedaviden Sonra Akne Tekrarlar mı?
Bunun dışında bana ikinci sık sorulan soru da:
“Hocam, tekrarlar mı?”
Bilimsel araştırmalarda yüzde 20 gibi bir tekrarlama oranı var, ilaç kullananlar da dahil.
Ama bu oranı düşürmek için biz tedavi sonunda mutlaka bir cilt bakım rutini oluşturuyoruz.
Yine içinde bir retinoid içeren topikal ajanlar.
Çünkü biliyorsunuz, bu retinoid ailesi; bu Roaccutane, Aknegen ağızdan alınan grup ve retinol, retinal, retinil topikal sürme formları ve retinolü kasette, eczaneden yine alınan sürme formları, yine aynı aileden, aynı gruptan tedaviler.
Ağızdan tedavi bittiğinde sürme tedavilerle akne çıkışını durdurmak ve kontrol altına alabilmek için devam ediyoruz.
Yine tekrarlarsa düşük dozlarda ara ara dönemlerde ilaç kullanılabilir mi?
Evet, kullanılabilir.
Eğer en başa dönülürse tamamen full course, yani tam bir tedavi de planlanabilir.
Tekrar ilacı kullanmakta bir sakınca yoktur, dermatoloğunuz uygun görürse.
Ama tekrarlayacak diye de tedaviyi kullanmamak doğru değildir.
Çünkü bir, tekrarlamak zorunda değil.
İkincisi, bizim burada temel dikkat ettiğimiz şey iz bırakmaması.
Ve ilaç ihtiyacı varsa gerçekten şu anki araştırmalar gösteriyor ki erken dönemde kullanmak iz miktarını azaltıyor.
Çünkü erken dönemde tedavi edilmemeye bağlı ileriki dönemde oluşan çukurlar kalıcı iz bırakıyor yüzde.
Ve kalıcı çukurların da tamamen yüzde 100, biz ne kadar işlem yaparsak yapalım, bir tedavisi yok.
Tabii ki daha iyi hâle getiriyoruz. Fraksiyonel lazerler, dolgular, enjeksiyonlar, bir sürü yöntemimiz var.
Ama yüzde 100 kalan çukur artık düzelmemiş oluyor.
Bu nedenle ihtiyaç hâlinde erken tedavi çok çok önemli.
Tedavi Sürecinde Bizi Neler Bekliyor?
Şimdi gelelim diğer birçok sorulan soruya:
“Hocam, tedavi sürecinde beni neler bekliyor?”
Neler bekliyor?
En sık gördüğümüz yan etkiler kuruluk.
Bizim tedavi boyunca temel dikkat ettiğimiz şey kuruluğu kontrol altına almak, cilt bariyerini güçlü tutmak.
Tabii ki ilaç tedavisi cildimizi kuruttuğu için dışarıdan tekrar eksfoliyan asitler dediğimiz AHA, BHA’yı kullanmıyoruz. Kil maskesi yapmıyoruz.
Bunun yerine bol bol nemlendirici sürüyoruz.
Gün içinde ihtiyaç olduğunda nemlendiricimizi, güneş kremimizi tazeliyoruz, tekrarlıyoruz.
Dudak Kuruluğu
Özellikle dudaklar çok kuruyor.
Dudaklarımızı gün içinde dört kere, beş kere nemlendiriyoruz.
Yalamıyoruz asla.
Yalamak başta nemlendiriyor gibi geliyor ama uzun vadede tükürüğümüzün içindeki enzimler daha da kurutuyor.
Bunun yerine birçok lip balm var. Parfümsüz olanları tercih ederim.
Kokusuz saf vazelin bile olur.
Gün içinde bol bol dudaklarımızı nemlendiriyoruz.
Göz ve Burun Kuruluğu
Yine göz kuruluğu yapabiliyor.
Suni gözyaşı damlaları ekleyebiliyoruz.
Burun içi kuruluğu yapabiliyor. Bunun için burun içi gliserinli spreyler var şu an, burun nemlendirici. Onları ekleyebiliyoruz.
Herkese gerek olmayabiliyor.
Ama özellikle kontak lens kullananlarda göz kuruluğu varsa onlara baştan itibaren ekliyoruz.
Cilt ve Vücut Kuruluğu
Nemlendirici yoğunluğunu cilt kuruluğuna göre seçiyoruz.
Tedavinin ileri aşamalarında cilt daha çok kuruduğunda daha yoğun nemlendiricilere geçebiliyoruz.
Banyoları kısa tutmanızı öneriyoruz. Çünkü vücut da aynı şekilde kuruyabiliyor.
Ve günlük mutlaka vücuda da nemlendirici öneriyoruz.
Özellikle vücudu çok kurumuş olan kişilerde tedavinin sonundan ortalama bir ay sonra bu kuruluk hissi yavaş yavaş kayboluyor ve cilt eski hâline dönüyor.
Birinci, ikinci ayın sonundan itibaren de cilt bakım rutinine tekrar retinoidleri eklemeye veya azelaik asit gibi veya AHA, BHA gibi akneyi engelleyecek şekilde bir rutin tekrar oluşturuyoruz.
Tedavi Sırasında Lazer Epilasyon Yapılabilir mi?
Diğer bir soru:
“Lazer epilasyon yasak mı tedavi boyunca?”
Şimdi şöyle, ilacın hâlâ prospektüsünde ilk çıktığından beri yazdığı gibi, bu tarz işlemlerde doktorunuza danışın gibi bir ibare var.
Ama lazer epilasyonun son rehberlerde güvenli olduğu gösterilmiş.
Yeter ki şöyle bir ibare var: Güvenilir merkezlerde, güvenilir doz artışları yapılarak lazer epilasyon yapılabilir diye.
O yüzden bu bilgi biraz değişti şu an.
İzotretinoin Kullanırken Spor Yapılabilir mi?
“İlaç kullanırken spor yapılmıyormuş hocam, doğru mu?”
Bu da bana diğer bir sık sorulan soru.
Hayır, yapabilirsiniz.
Günlük sporunuzu yapabilirsiniz.
Sadece çok ağır antrenmanlar, kreatin kinaz dediğimiz bir kas yıkım enzimini artırdığı için bu dönemde önerilmiyor.
Ama normal günlük standart antrenmanlarınızı, jogging, koşu, pilates gibi idmanlarınızı yapabilirsiniz.
Kanser Yapar mı?
Bunun dışında çok nadir aldığım ama bir iki kez duyduğum bir soru:
“Kanser yapar mı?”
Hayır, tabii ki. Tam tersi, bazı tümörlerin tedavisinde A vitamini kullanılıyor.
Böyle bir bilgi kesinlikle yok.
Kesinlikle kanser yapar diyemeyiz. Tam tersi, bazı kanserlerin tedavisinde A vitaminleri kullanılıyor diyebiliriz.
İzotretinoin Kullanırken Özel Bir Diyet Var mı?
İlacı kullanırken özel bir diyeti var mı?
A vitamini türevi bir ilaç olduğu için dışarıdan A vitamini takviyelerinin alınması önerilmiyor bu dönem.
Yine kan bağışı da önerilmiyor Kızılay’a.
Ama onun dışında çok ekstrem bir diyeti yok.
Sadece sağlıklı beslenilmesini öneriyoruz. Çünkü kolesterol ve kan yağlarını artırabiliyor.
Oldukça nadir gördüğümüz bir şey ama artırabildiği için yağı az, sağlıklı, normal standart beslenme bizim için yeterli.
Bazı yeni yayınlarda omega-3 takviyesinin hatta tedaviye destek olduğunu söylüyor.
Eğer doktorunuz uygun görürse öyle bir takviye gıda da alınabilir.
Psikolojik Yan Etkileri Görülür mü?
Diğer bir sık sorulan soru da:
“Psikolojik yan etkileri bende görülür mü?”
Bununla ilgili şöyle bir şey var:
Hastanın eğer tanı konmuş, hâlihazırda psikolog, psikiyatrist tarafından takip edilen bipolar, majör depresyon gibi hastalığı varsa bu doktoruyla iletişim hâlinde kullanıyoruz ilacı.
Yani semptomlarını takip ediyoruz, dozlarını ayarlıyoruz.
Sağlıklı bir kişide moral bozar, depresyona sokar diye bir bilgi yok.
Öyle bir ön yargıya veya endişelenecek duruma şu anki mevcut çalışmalarda, endişeye mahal yok.
İzotretinoin Yazın Kullanılabilir mi?
Onun dışında diğer sorulan soru:
“Yazın kullanılabilir mi?”
Tedaviniz yazın devam etmesi gerekiyorsa doğru güneş koruma önlemleriyle kullanılabilir.
Çünkü bu bir tedavinin parçasıdır.
Yazın ara verip sonra tekrar başlama fikri çok doğru olmayabilir.
O yüzden şapka, güneş kremi ve güneşlenmeyerek yazın da tedavi gerekiyorsa evet, yapılabilir.
Tedaviden Sonra Yüzümde İz Kalır mı?
Diğer bir çok sorulan soru:
“Hocam, kullandıktan sonra yüzümde iz kalır mı? Renk eşitsizliği yapar mı?”
Şimdi bunun için iz bırakmasını öngördüğümüz sivilcelerde artık IPL, PDL, BBL gibi lazerleri tedaviyle birlikte ilk günden itibaren yapıyoruz.
Araştırmalar göstermiş ki bu tarz işlemlerin sonunda kalacak nihai ize etkisi olduğu, iyileşmeyi hızlandırdığı, iz bırakma riskini azalttığı gösterilmiş.
O yüzden biz de artık ilaçla birlikte iz tedavisine de aynı anda başlıyoruz.
Akne İzlerinde Erken Tedavi
İz tedavisi çünkü bizim için artık ne kadar erken, o kadar iyi.
İzler kırmızıyken, tazeyken enerji bazlı cihazlarla daha iyileşebiliyor.
Ama çukur veya iz o hâline geldikten sonra, bir yıl sonra artık bu cihazlardan aldığı verim neredeyse yarı yarıya, hatta daha fazla düşüyor.
Tedaviden sonra da nasıl cilt bakım rutini oluşturduğumuzu buradaki videomda bulabilirsiniz. Buradan izleyebilirsiniz.
Videomu izlediğiniz için teşekkür ederim.
Sorularınızı yorumlara yazabilirsiniz.
Bir sonraki videoları sorularınıza göre çekmeye çalışıyoruz.
Lütfen beğeniyorsanız kanalımıza abone olmayı ve bildirimleri açmayı unutmayın.
Herkese iyi günler dilerim.
