Roaccutane, Zoretanin, Aknetrent, Acnegen: Kurutucu Akne Tedavileri
Roaccutane, Zoretanin, Aknetrent, Acnegen…
Kurutucu akne tedavileri, yani izotretinoin kimlere veriliyor?
Akne bir ergenlik hastalığıdır ya, böyle ilaçlar kullanmaya gerek var mı?
Bir kez kullandım, tekrar çıkardım. Peki, kısırlık yapar mı?
Herkese merhabalar. Ben Doktor Ezgi Özkur, dermatoloji uzmanıyım.
Bugünkü YouTube videomuzda kurutucu akne tedavilerini anlatacağım.
Neydi onlar? Hepimizin çok iyi bildiği Roaccutane ve muadilleri; Zoretanin, Aknetrent, Acnegen, şu an piyasada olanlar.
Bunlar neden kullanılır, nasıl kullanılır?
Evet, doktorunuz size reçete ettiyse veya önerdiyse veya merak ediyorsanız veya tedaviye başlayacaksanız mutlaka bu videonun tamamını izlemenizi öneririm.
İzotretinoin Nedir?
Şimdi kurutucu akne tedavileri, yani izotretinoin. Etken maddenin adı izotretinoin.
Aslında bir A vitamini türevidir. Yani böyle garip, toksik, değişik bir madde değil. Aslında bildiğimiz A vitamininin bir türevi.
Ama 1980’den beri de güvenle kullanılabilen bir türevi.
Burada işte hangi durumlarda güvenle kullanılır, hangi durumlarda ne yan etkiler yapabilir, onları konuşacağız.
1980’de izotretinoin FDA tarafından akne tedavisi için onay alınıyor ve o zamandan beri başarıyla kullanılıyor.
Akne Neden Oluşur?
Şimdi peki, akneyi hatırlayalım.
Akne neden oluşuyordu?
Akne, altta yatan hormonal bozukluk yoksa, ki yüzde 10’undan azında böyle bir hormonal bozukluk oluyor, yüzde 90 DNA’mızla, yapımızla ilgili.
Kıl folikülünde, yani yağ bezinin bulunduğu ve aknenin oluştuğu folikül, yani gözenek dediğimiz alandan ortaya çıkan bir sorun bu.
Bizim yapımızla ilgili.
Çünkü bazı kişilerde keratinizasyon, foliküler keratinizasyon dediğimiz, burada yapışık ve artık keratin atılıyor, gözenekler tıkanıyor.
Yağ salgısı da fazla oluyor bu kişilerin.
Ve yağ salgısıyla birleşince tıkaç oluyor, yani komedon.
Eğer okside olursa bildiğimiz siyah noktaları oluşturuyor bu komedon. Eğer üstü kapalı olursa da beyaz renkli kapalı komedonları oluşturuyor.
İşte akne oluşumunun ilk basamağı bu: komedon.
Daha sonra ne oluyor?
Yağ salgısı, keratin artıkları birleşiyor, birleşiyor, büyüyor ve folikülden yırtılıyor.
Böyle olunca lökosit dediğimiz savunma hücreleri göç ediyor ve burada Propionibacterium acnes dediğimiz, ciltte normalde zararsızca yaşayan ama yağı seven ve bu yağ topçuğunun içinde üreyen bakteri de üstüne binince iltihaplı sivilce ortaya çıkıyor.
İzotretinoin Akneye Nasıl Etki Eder?
Peki, izotretinoin ne yapıyor?
Hem komedon oluşmasını engelliyor. Çünkü bu keratinositlerin atılımını azaltıyor.
Hem bu sebumun, yani bu topçuğun büyümesine neden olan yağ salgısını azaltıyor.
Hem antiinflamatuar, yani lökositlerin göçünü, kızarıklığı azaltıyor.
Hem de cildin yüzeyindeki keratinizasyonu düzenliyor.
Yani aslında izotretinoin gerçekten devrim gibi, aknede çağ değiştirmiş bir tedavi.
Hatta Propionibacterium acnes’in, kendisi bir antibiyotik olmamasına rağmen, A vitamini türevi olmasına rağmen, yağlanmayı azalttığı için Propionibacterium acnes’in üremesini de azaltıyor.
Yani bu akne bakterisi denilen bakteri zaten normalde cildimizde yaşıyor demiştik.
Peki, kimlere veriliyor izotretinoin?
İzotretinoin Kimlere Veriliyor?
Şüphesiz ki şiddetli aknesi olan hastalarda artık birinci basamakta.
Çünkü dediğim gibi aknenin her basamağında etkili bir tedavi.
Neden akne tedavisi önemli?
Birincisi, aknenin şiddetlenmesini engelliyor.
İkincisi, iz kalmasını engelliyoruz ki bu izlerin tedavisi izotretinoin tedavisinden çok daha zor olabiliyor.
Üçüncüsü, bazı kişilerde özellikle koyu tenlerde aknelerin bıraktığı lekelenmeyi de engellemiş oluyoruz aslında biz.
Yani aslında üç aşamadan biz gelecekteki olan cildimize de yatırım yapmış oluyoruz akneyi tedavi ederek.
Akne Bir Ergenlik Hastalığıdır, Böyle İlaçlar Kullanmaya Gerek Var mı?
Akne bir ergenlik hastalığıdır ya, böyle ilaçlar kullanmaya gerek var mı?
Evet, var.
Çünkü gelecek hayatınızda iz bırakacaksa, artacaksa veya ergenlikte de kişinin aynaya baktığında kendine olan özgüvenin oluşması için, arkadaşlar arasında, sosyal ortamda özgüvenin oluşması için evet, ergenlikte de tedaviye ihtiyaç var arkadaşlar.
O yüzden mutlaka dermatoloğa başlıyoruz.
Sadece Şiddetli Aknede mi Veriyoruz?
Peki, sadece şiddetli aknede mi veriyoruz?
Hayır.
Hafif düzeyde ama kremlerle düzelmeyen aknede, hastanın çok psikolojisini bozuyorsa, çok bunu kafasına taktıysa, problem yaptıysa erken basamakta düşük dozlar da kullanabiliyoruz.
Hatta seboreik dermatit gibi yağlı egzamada veya sadece aşırı yağlanma sebebiyle, “Saçımı yıkıyorum, bir saat sonra yağlanıyor.” gibi sorunlarla farklı farklı dozlarda birçok hastalıkta verilebiliyor arkadaşlar.
Onun dışında tabii ki bizim iktiyoz gibi çok nadir görülen başka dermatolojik hastalarımız da var izotretinoini kullandığımız.
Bir Kez Kullandım, Tekrar Çıkar mı?
Peki hocam, bir kez kullandım, tekrar çıkar mı?
Değil mi, en çok aklınıza gelen soru bu.
Tekrar çıkabilir.
Ama tekrar çıkma ihtimali bilimsel araştırmalarda yüzde 20’nin üzerinde değil.
Yani şöyle düşünün: Bir ilaç kullanıyorsunuz altı ay ve yüzde 80 tekrar çıkmıyor.
Bu gerçekten muhteşem bir oran.
Peki, biz ne yapıyoruz bu yüzde 20 tekrar nüks ihtimalini azaltmak için?
İşte bu izotretinoin hapları değil, her zaman bahsediyorum, retinollü kremlerle devam ediyoruz.
Salisilik asitli yıkama jelleriyle devam ediyoruz ve tekrar çıkmaması için bir rutin oluşturuyoruz tedavi bittikten sonra.
Siz de bu şekilde yapabilirsiniz nüks riskini azaltmanız için veya dermatoloğunuza bu konuda danışabilirsiniz.
Retinoller olabilir, azelaik asit olabilir, sülfürik asitli eksfoliyan asitler olabilir.
Bu şekilde tekrar komedon oluşmasının engellenmesini sağlamaya çalışıyoruz.
İzotretinoin Tekrar Kullanılabilir mi?
Peki, bir kez kullandım, bir daha kullanabilir miyim? İlacı tekrar nüksetti.
Tabii ki dermatoloğunuz uygun gördüğü takdirde birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü kullanım yapılabilir.
Herhangi bir süre sınırı yok. Hani bu kadar yıl kullandım, bu kadar doz kullandım gibi.
Dediğim gibi iktiyoz diye bir hastalık var. Hani doğumda küçük bebeklere bile başlayabildiğimiz ve uzun yıllar, yıllar boyunca kullanabildiğimiz bir ilaç.
Yeter ki takip altında olalım.
Önemli olan bu.
İzotretinoinin En Sık Yan Etkisi Nedir?
Peki, en sık yan etkisi ne hocam, yani ne görülür?
En sık yan etkisi, ki hatta bu da beklediğimiz bir etki, ilacın da etki ettiğini gösteren bir etki, dudak kuruluğu tabii ki.
Dudak kuruluğu ortalama ilacı içtikten üç gün, dördüncü günde başlıyor.
Ne öneriyoruz bunun için biz?
İşte bu kurutucu akne tedavilerinde ben Instagram hesabımda da dönem dönem paylaşıyorum. Hatta bununla ilgili bir Reels da çekmiştim.
Dudak nemlendiricisi, yüz nemlendiricisi… Bazı markaların nemlendiricileri var özellikle kurutucu akne tedavisi alanlarla ilgili veya herhangi bir nemlendirici.
İlk günden itibaren kullanılmasını öneriyorum.
İzotretinoin Güneş Hassasiyeti Yapar mı?
Ve tabii ki başka ne yapıyor?
Güneş hassasiyeti yapıyor.
Bu nedenle mutlaka güneş kremi sürülmesini öneriyorum.
Yazın izotretinoin kullanılabilir mi?
Evet, kullanılabilir.
Güneşten korunduğumuz sürece herhangi bir sakınca yaratmaz.
Hatta uzun dönemde tam tersi, antiinflamatuar olduğu için ve kolajen artırdığı için kendisi de bir miktar güneşten koruma yapıyor olabilir mi diyen araştırmacılar da var.
O yüzden ne yapıyoruz?
Yazın da devam ediyoruz ilacımızla. Dermatoloğumuza sormadan kesmiyoruz.
Ama güneş kremimizi çok iyi kullanarak tabii ki ve geniş kenarlıklı bir şapka, gözlükle birlikte.
Aknelerim Düzeldi, İlacı Bırakabilir miyim?
Bir de bana diğer çok sorulan bir soru var.
“Hocam, çok iyi oldu aknelerim.”
Çünkü ortalama birinci ayla üçüncü ay arasında tedavi gerçekten etki etmeye başlıyor ve o sivilceler gidiyor.
“Ben artık bırakabilir miyim? Altı ay kullanmak zorunda mıyım?”
Evet, altı ay en az kullanıyoruz.
Çünkü dozu tamamlamadığımız zaman nüks ihtimali, işte o yüzde 20 dediğim nüks ihtimali, yüzde 20’den daha yükseğe çıkabiliyor.
Bu nedenle mutlaka dozu tamamlamak istiyoruz.
İzotretinoin Dozu Nasıl Belirleniyor?
Dozu kilogram başına 0,5’ten 1 miligrama kadar dermatoloğunuzun önerdiği bir şekilde başlanıyor.
Toplam dozu da kilogram başına 120-150 miligram arasına gibi total kümülatif doza ulaşmaya çalışıyoruz.
Bazı durumlarda dermatoloğunuz karar verirse erken kesebilir veya daha geç kesebilir.
Bu tamamen sizin muayene sonucunuza göre hekiminizle aranızdaki bir konu.
Yani ne yapmış oluyor?
Mesela 60 kilogramlık iki kişi 7.200-9.000 miligram arası toplam doz almış oluyor.
Tedavi Sırasında Hangi Kan Testleri Yapılıyor?
Peki, başka ne yapıyoruz biz?
Tedavi öncesi ve tedavi sırasında bazı kan testleri bakıyoruz.
Karaciğer testleri bakıyoruz, kan yağlarına bakıyoruz.
Ve bunlarda herhangi bir yükselme saptanırsa ilaç ona göre modifiye edilebiliyor veya başka bir ilaç verilebiliyor.
Eskiden her ay yapılıyordu kan testleri.
Son rehberlerde artık üç ayda bir, dört ayda bir de yapılabiliyor.
Bu yine dermatoloğunuzla sizin aranızda karar vereceğiniz, onun önerisine uygun hareket edeceğiniz bir durum.
İzotretinoin Kullanırken Gebelik Testi Neden Yapılıyor?
Peki, evli veya cinsel aktif kişilerde mutlaka aylık beta HCG testi yapılıyor, gebelik testi.
Bu neden?
Çünkü anne karnındaki bebekte gelişim bozuklukları yapabiliyor A vitamini.
Bu nedenle bunu Sağlık Bakanlığı da zorunlu tutuyor. Zaten yapılmalı da.
Ve mutlaka ilacı kullanırken çok iyi bir korunma metodu seçilmeli cinsel ilişkilerde.
İzotretinoin Kısırlık Yapar mı?
Peki, kısırlık yapar mı?
Aslında bu, işte gebelik testinden, çocuğunuz olmaması lazım kısmından gelen kulaktan kulağa yanlış bir aktarım olduğunu düşünüyorum ben bu kısırlık konusunda.
Çünkü zaten kısırlık yapan bir ilacın FDA’ya onay vermesi mümkün değil.
Hayır, kısırlık yapmaz.
Ama ilacı kullanırken ve ilacı bıraktıktan sonra bir ay çok iyi doğum kontrolü yapmak gerekiyor.
Bu önemli.
İzotretinoin Kullanırken Cips, Kola ve Yağlı Yiyecek Tüketilebilir mi?
Diğer soru: İzotretinoin kullanırken cips, kola, yağlı yiyecek tüketilebilir mi veya alkol tüketilebilir mi?
Şimdi dediğim gibi izotretinoinin kan yağlarını artırıcı etkisi olabildiği için, ki çok nadir görüyoruz, o da çok sık bir şey değil, yine de çok yağlı yiyecekler tüketilmesini önermiyoruz.
Ama A vitamini yağla birlikte emildiği için ilacı yemeklerle birlikte içilmesini öneriyoruz genelde.
Alkol, evet, karaciğeri yorduğu için, ilaç da karaciğerde metabolize olduğu için genel olarak önermiyoruz kullanılmasını tedavi boyunca.
İzotretinoin Kullanırken Covid Aşısı Yaptırılabilir mi?
İzotretinoin kullanırken Covid aşısı yaptırabilir miyiz?
Evet, yaptırabiliriz.
Covid aşısında herhangi bir sakınca yok.
Çünkü izotretinoin bağışıklık sistemini baskılayan bir ilaç değil. Bağışıklık sistemine etkisi olan bir ilaç da değil.
Dediğim gibi bir A vitamini türevi.
Aşınızı güvenle yaptırabilirsiniz o yüzden.
İzotretinoin İlk Başta Akneyi Artırır mı?
Peki hocam, bu kusturuyor diyorlar önce kullanıldığında, doğru mu?
Evet, tedavinin birinci ayında bazı, özellikle bu çok şiddetli aknesi olan kişiler ve yüksek dozlarda kullananlar için geçerli, artırabiliyor inflamasyonu ilk ay.
Bunun için dermatoloğunuz size bazı kremler veya ilaçlar verebilir engellemek için.
Ama daha düşük dozlarda, o kadar çok şiddetli aknesi olmayan kişilerde bunu çok beklemiyoruz ve görmüyoruz.
Hani çok endişe edilmesi gereken bir durum değil.
Ama ilk haftalarda evet, kızarıklığı biraz artırabiliyor.
Ama asıl etkisi antiinflamatuar olacağı için bu etki devam etmeyecektir.
Merak etmeyin bu konuda.
İzotretinoin Kullanırken Spor Yapılabilir mi?
Bir de bazı sporcular soruyor, “Ben sporcuyum, izotretinoin kullanabilir miyim?” diye.
Şöyle, izotretinoin ağır spor yapıldığında kas yıkımını artırabiliyor, kas enzimlerini artırabiliyor kanda.
Bu nedenle sporcuların yarar-zarar dengesi iyi kurulup, belki düzenli kas enzimi testleri yapılarak kullanılabilir.
Bu tamamen dermatoloğunuzla aradaki iş birliğiyle ilişkili.
Çok ağır sporlar yapılması önerilmiyor.
Ama tabii ki yüzme, koşma, normal jogging, bunları yapabilirsiniz.
İlaç kullanırken sporcuların tabii bu konuyu görüşmeleri gerek.
Tedavi Sırasında Kas ve Eklem Ağrıları
Tedavi sırasında kas ağrıları olabiliyor.
Kas ağrıları için NSAİİ ağrı kesiciler kullanılabiliyor.
Tabii ki mide şikâyetleri varsa veya başka ilaç kullanıyorsa hekimle danışmadan kullanılmasını önermem.
Bu kas ağrıları genel tedavi sırasında geçici oluyor.
Çok aşırı sık görmüyoruz, nadir görüyoruz.
Eklem ağrıları, kas ağrıları bunun için ilaçlarla genelde kontrol altında tutuluyor.
Göz Kuruluğu ve Kabızlık
Göz kuruluğu, yine dudak kuruluğuna eşlik eden göz kuruluğu olabiliyor.
Bunun için suni gözyaşı damlaları var, onları verebiliyoruz.
Ve nadiren de kabızlık gelişebiliyor.
Kabızlık gelişmemesi için de bol sıvı tüketilmesini ve bol liften zengin gıdalar yenilmesini öneririm.
İzotretinoin Kullanırken Kıllar Nasıl Alınmalı?
Ayrıca hani kılları neyle alalım, neyle epilasyon yapalım diye çok soruluyor.
Cilt hassas olduğu için sir ağdalar, ağdalar çok tahriş edebiliyor.
Özellikle yara oluşturabiliyor bıyık bölgesinde.
Bu da güneşe de hassasiyet yarattığı için leke bırakabiliyor.
Bu nedenle bu dönemde cımbız, depilatörler kullanılabilir diye düşünüyorum.
Buna dikkat edilmeli.
İzotretinoin Kullanırken Lazer Epilasyon Yapılabilir mi?
Peki, lazer epilasyona gidebilir miyim oral izotretinoin kullanırken?
Bu en çok sorulan sorulardan biri bana.
Şimdi izotretinoin rehberleri de aynı iPhone’lar gibi sürekli güncelleniyor.
Tabii ki ilaç hakkında daha çok bilgi öğrendikçe ve daha çok bilimsel araştırma yapıldıkça.
Son rehberlerde lazer epilasyon yapılabilir diye geçiyor.
Ama soyucu tip lazerler, cilt soyma lazerleri ertelensin deniyor tedavinin sonrasına.
Ama bazı lazer merkezleri tabii ki yapmak istemiyor, haklı olarak.
O yüzden burada şöyle yapılabilir bence:
Oral izotretinoin, yani kurutucu akne tedavisi kullanan ve lazer epilasyon yaptırmak isteyenler mutlaka dermatoloğun olduğu bir merkez seçebilir.
Ve böylece dermatologla hem tedavinin sonuçlarını hem lazer epilasyonun herhangi bir olası yan etkilerinin, dozlarının tartışıp birlikte ilerlenebilir diye düşünüyorum.
İzotretinoin Kullanırken Başka İlaçlar Kullanabilir miyiz?
Peki, izotretinoin kullanırken başka ilaçlar kullanabilir miyiz?
Evet, birçok ilaç kullanılabiliyor.
Ama neler kullanılmıyor?
Mesela Tetradox, yani tetrasiklinler, doksisiklinler gibi diğer antibiyotik ilaçlarını birlikte vermiyoruz.
Ama beta-laktam, beta-laktamaz, Augmentin gibi antibiyotikler kullanılabiliyor.
Bunu zaten hekiminiz reçete etmeli ve reçete ettiğinde de kullandığınız ilacı her zaman söylemelisiniz.
Dışarıdan vitamin takviyeleri, özellikle A vitamini içerenleri önermiyoruz.
Burası belki önemli olabilir.
Ama ek başka vitamin takviyeleri hekiminiz uygun buluyorsa tabii ki birlikte kullanılabilir.
Hangi Hastalar İzotretinoin Kullanmamalı?
Hangi hastalar kullanmamalı?
Yani izotretinoini spesifik olarak belli bir hasta kesinlikle kullanamaz dediğimiz yok.
Ama tabii ki karaciğer hastalığı olanlarda, kronik karaciğer hastalığı, hepatit B, C veya şeker hastası, diyabet regülasyonu, şeker düzeni bozuk şeker hastalarında, karaciğer yağlanması veya yağlanma problemi, kan yağları yüksek olan hastalarda diğer dahiliye, endokrin gibi hekimlerle veya işte gastroenterolojiyle ortak kullanmak gerekiyorsa, illa kullanmamız gerekiyorsa bu hekimlerle ortak karar veriyoruz ve birlikte takip ediyoruz.
Yine ülseratif kolit, Crohn gibi bağırsak hastalığı olanlarda veya epilepsi gibi nörolojik hastalığı olanlarda da kullanmak gerekiyorsa o branşların hekimiyle ortak karar verip birlikte kullanıyoruz.
İzotretinoin Kanser Yapar mı?
Yine izotretinoin kanser yapar mı diye soruluyor.
Tabii ki yapmaz.
Kanser zaten kanser yapıcı bir ilaç olsa FDA’nın da onayını çekmesi gerekiyor.
A vitamini türevi demiştik.
Hatta tam tersi bazı kanser hastalarında, nöroblastom, Wilms tümörü gibi çocuklarda kullanılıyor.
Evet, benim sanırım kurutucu akne tedavileriyle ilgili söyleyeceklerim bu kadar.
Söylemediğim, anlatmadığım, kafanıza takılan sorularınız varsa gün boyu YouTube kanalımın altındaki yorumlara cevap vermeye çalışıyorum.
Herkese sağlıklı günler diliyorum.
